Ergin olmayan, 18 yaşını doldurmamış bireylerin yani çocukların ya da ergin olmuş ancak kısıtlanmış bireylerin bakım, korunma ve eğitimi hususların anne ve babaya tanınan hak ve ödevleri içeren dava türüdür.

Velayet davası özellikle Boşanma Davaları esnasında ve Boşanma gerçekleştikten sonra gündeme gelmektedir.

Hakim, boşanma davasının açılmasıyla birlikte tarafları dinler ve kendiliğinden geçici bir velayet kararı verir. Boşanma davası kesinleştikten ve boşanma gerçekleştikten sonra velayet kararını verir.

VELAYET NEYE GÖRE BELİRLENİR?

Velayet, Anlaşmalı Boşanma söz konusu olduğu zaman tarafların protokolde anlaştıkları şekilde gerçekleşir. Ancak çekişmeli boşanma davalarında tarafların kendilerini verilmesi konusunda talepleri olsun ya da olmasın hakimin kararına bağlıdır.

Velayet davalarında öncelik çocuğun yararıdır. Hakim, çocuğun yaşı, eğitimi ve ayırt etme gücüne göre bir karara varacaktır. Boşanma sırasında ve sonrasında oldukça yıpranacak olan çocuğun en doğru tarafta kalması için çaba gösterecektir.

Uygulamada 0-3 yaş aralığındaki çocuğun genellikle anneye verildiği görülmektedir. Sebebi; çocuğun bu yaşta anne sevgisi ve bakımına ihtiyacı olması, bu yaşta ekonomik şartların değil de anne bakımının daha önemli olmasındandır.

Diğer yaş aralığındaki çocuklar içinse yine hakim, çocuğun yüksek yararını dikkate alarak karar verecektir. Fiziksel ve psikolojik açıdan, maddi ve manevi olarak gelişimini gösterebileceği en uygun yer gözetilerek hakim tarafından bir karara varılır.

ORTAK VELAYET

Türk Hukuku’nda evlilik devam ederken ortak velayet boşanma sonrasında ise tek velayet görüşü vardır. Ancak Yargıtay bazı kararlarında ortak velayetin kamu düzenine uygun olup olmadığını incelemiş ve ortak velayetin mümkün olmadığına kanaat getirmişti. Sonradan vermiş olduğu bazı kararlarda ise bunun tam tersi şekilde davranmıştır.

Ortak velayetin mümkün olabilmesi için yine çocuğun üstün yararı gözetilmeli, anne ve babanın bu hususta tam olarak anlaşmaları gerekmektedir.

VELAYET GÖREVİNİ YERİNE GETİRMEMEK

Velayet verilen taraf, sonraki süreçte çocuğun bakımını, mali durumlarını ve eğitimi sürdürmede destek olmalıdır. Velayet sahibi tarafa velayetin değiştirilmesi şartları, velayetin kaldırılması şartları olmadan müdahale etmek mümkün değildir.

Velayet görevini yerine getirmemek ya da velayet görevini kötüye kullanma durumu değerlendirilirken göz önüne alınması gereken hususlar;

  • Çocuğu ihmal etme
  • Çocuğu başkasına bırakma
  • Kaçırma
  • İradi olarak terk etme
  • Yönlendirme hususları

Ve bunun yanında;

  • Şiddet uygulaması
  • Sadakatsizliği
  • Ekonomik durumu
  • Mesleği
  • Kötü davranışı
  • Alkol bağımlığı

gibi hususlar dikkate alınır. Yukarıda belirtilen hususlar mevcutsa velayetin kaldırılması ya da velayetin değiştirilmesi davaları gündeme gelir.

VELAYET HANGİ DURUMLARDA ANNEYE VERİLMEZ?

Özellikle küçük yaştaki çocukların velayeti konusunda çoğunlukla anne tarafına velayet verilmektedir.  Ancak bazı durumlarda çocuk küçük yaşta olmasına rağmen babaya verildiği de görülür. Bu tarz durumların ilki; annenin çocuğun velayetini istememesidir. Diğer durumlar ise annenin akıl hastası olması, annenin çocuğa şiddet göstermesi ve kötü alışkanlıklara sahip olması gibi durumlardır.

VELAYET HAKKI NE ZAMAN SON BULUR?

Velayet Hakkı, kişiye sıkı sıkıya bağlı olan bir hak olduğundan başkasına devredilemez. Velayetin kaldırılmasını gerektiren bir sebep olmadıkça veli, velayetten feragat edemez. Kural olarak çocuk ergin olduktan yani 18 yaşını doldurduktan sonra velayet hakkı sona erer.

VELAYET SAHİBİ ÇOCUĞU GÖSTERMEZSE NE OLUR?

Evlilik sonlandırılırken hakim, velayet hakkını kime vereceği, diğer tarafın çocuğu hangi gün hangi hafta ya da hangi ay göreceği konusunda düzenlemeler yapar ve kararında belirtir. Daha sonra değişen şartlar mevcutsa bu durum yeniden düzenlenebilir.

Velayet sahibi taraf çocuğu göstermezse, diğer taraf icra yoluyla çocuğun gösterilmesini talep edebilir. Velayet sahibi tarafa icra emri gönderilip tebliğ edildikten sonra 7 gün içerisinde çocuğu göstermesi gerekmektir. Aksi halde icra yoluyla çocuk teslimi durumları söz konusu olur.